قرطبه « 1 » و طليطله « 2 » را گرفت و از طريق جلگهء ساحل شرقى اسپانيا راه فتح جزاير غربى مديترانه و جنوب فرانسه و شمال اسپانيا نيز بر روى مسلمين گشوده گشت و تسخير آنها به آسانى ايشانرا دست داد . تا عصر عمر بن عبد العزيز غالب مجاهدينى كه در سمت مغرب مىجنگيدند از قبايل عرب مهاجر بودند و ايشان كه مدّتها بود باسلام گرويده و تعصب و غيرتى مخصوص در نشر آن داشتند همه‌جا به همان سيرهء مجاهدين عهد ابو بكر و عمر مىجنگيدند ، فتح را براى غنيمت و اعتلاى اسلام و مرگ را براى نيل بدرجهء شهادت و فوز بهشت برغبت تمام مىطلبيدند امّا در عهد عبد العزيز بدعوت اين خليفه جمع كثيرى از بوميان افريقاى شمالى يعنى بربرها قبول اسلام كردند و اين تازه مسلمانان كه ايمانى پابرجا نداشتند و بيشتر قصد ايشان از شركت در لشكركشى غارت بود كم‌كم بجاى آنكه اسلام ايشان باعث تقويت مسلمين شود چون در جنگها در بند مقاومت و دفاع نبودند و باندك خطرى مىگريختند موجب شكست كلى در كار فاتحين عرب شدند و همه وقت بين ايشان و اعراب مهاجر نزاع و نفاق در ميان بود . در ايّام عمر بن عبد العزيز لشكريان اسلام در شهر نربونه « 3 » از بلاد دامنهء شمالى پيرنه فتح بزرگى كردند و آنجا را مركز عمليات نظامى خود قرار داده شهرهاى تولوز و ليون را گرفتند و تا معابر آلپ غربى و قلب فرانسه رسيدند . در عهد هشام در نتيجهء اين فتوحات ممالك اسلامى بمنتهى وسعت خود رسيد چه در اين تاريخ از كنار سيحون تا اوقيانوس هند همه تحت حكم خليفهء اموى بودند تنها نقاطى از دنياى معلوم كه از اين حوزه خارج محسوب ميشد ممالك شمالى مديترانه و روم شرقى و چين و قسمتى از هندوستان بود . در سال 114 ( 734 ميلادى ) سردارى سپاه اندلس بيكى از مهاجرين يمنى بنام عبد الرّحمن غافقى رسيد . عبد الرّحمن پس از فتح قسمت جنوب شرقى فرانسه لشكريان خود را تا شهر پواتيه « 4 » رساند . در پواتيه بين لشكريان فرانك كه بسردارى شارل مارتل « 5 » بودند و سپاهيان عبد الرّحمن جنگ درگرفت . مسلمين نزديك بود كه

--> ( 1 ) - Cordoba ( 2 ) - Toledo ( 3 ) - Narbonne ( 4 ) - Poitiers ( 5 ) - Charles Martel